|
PUSULA VE YÖN BULMA
Pusula Nedir?
Pusula İle Yön Bulmak
Silva Yöntemi
Spectra Sistemi
Pusula Nedir? Nasıl
Seçilir?
Pusulanın Yapısı
Pusula, yerin manyetik
alanı ile çalışarak yön gösteren cihazdır. Doğada kullanılacak pusulada
bulunması gereken temel özellikler şunlardır:
- Serbest dönebilen manyetik iğne, bir ucu diğerinden farklı (kırmızı)
renkte olur ki kuzey kolay bulunur.
- Döner kapsül, içi sıvı doludur ve pusula iğnesi bulunur. Kapsülün
görevi iğnenin titreşmesini azaltarak daha doğru okuma sağlamaktır.
- Kapsül çevresindeki bilezik 2 derece gösterge ile 0-360 derece
arasında dereceler işaretlenir.
- Yön oku ve ona paralel meridyen çizgileri, iğnenin altında yer alır ve
kapsül ile beraber döner.
- Referans çizgisi- açı buradan okunur.
- Pusula tabanının dikdörtgen şeklinde ve şeffaf olması, Gidilecek Yön
Oku bulunması ve kenarının uzun olması kullanımı kolaylaştırır.
- Cetvel, metrik ve inch olarak işaretlenmiş. Kısa mesafe ölçümlerini
kolaylaştırır.
Şart olmasa da, bir pusulanın kullanımını kolaylaştıracak ve doğada
gerek duyulabilecek ek özellikler şu şekilde listelenebilir:
- Ayna kerteriz almanızı kolaylaştırır, ayrıca acil durumlarda sinyal
vermel ve ışın odaklamak için kullanılabilir.
- Ayarlanabilir bir deklinasyon (manyetik sapma) oku. Kolayca ve
güvenilir bir şekilde manyetik sapmayı düzeltmenize yarar. Pusula
fiyatını çok arttırmakla beraber kullanmanız gerektiğinde çok mantıklı
bir yatırım olduğunu anlarsınız.
- Klinometre (eğim ölçer) , arazideyken yamacın eğimini ölçmenize yarar.
- Büyüteç, haritada iş içe geçmiş işaretleri okumayı kolaylaştırır.
- Romer cetvelleri. 1:25 000 başta olmak üzere çeşitli ölçekler için
hazırlanmış bu cetveller haritada koordinat okuma - işaretleme
işlemlerin çok hızlı ve doğrulukla yapmanızı sağlar.
- Pusula taşıma ipi, sadece taşımak için değil haritadan mesafe ölçmek
için kullanılır.
- Su terazisi ve gece aydınlatması bazı özel amaçlı pusulalarda
opsiyonel olarak kullanılabilir.
Pusula Çeşitleri
Doğada kullanılan
modern pusulaların çeşitleri standart plaka (a), aynalı (b), askeri (d)
ve kutu(prismatik) (c) olarak sıralanabilir. Askeri tip ve kutu
pusulalar doğa sporcusunun ihtiyaç duymadığı kadar hassas ölçüm
yapabilirler, bu sebeple biraz daha kullanımları daha karmaşıktır. Çoğu
kişinin ihtiyacı standart ya da aynalı pusulalardır. Oryantiring yapmak
için ise en kullanışlı model parmak pusulalardır (e). Haritaya takılan
ataç pusulalar (f) temel oryantiring için uygundur; tek başına veya
yedek olarak taşınabilir. Belli başlı markaları Silva, Suunto, Recta ve
Brunton'dur.
Oryantiring Pusulası
Oryantiring, temeli koşmak ve hız olan bir spordur. Pusulanın
kolay kullanılması, rahat ve hızlı okunması, koşarken iğnesinin
titrememesi, iğnenin ani yön değişikliklerine hızla tepki vermesi
(tercihen hiç yön değiştirmemesi) istenir. Bu yüzden yarışma tipleri son
derece hassas iğnelere sahiptir. Son yıllarda parmak veya bilekte
taşındığı için haritayı tutmayı ve okumayı kolaylaştıran modeller yaygın
olarak tercih edilmektedir. SPECTRA renk sistemi hızlı pusula okuma için
geliştirilen yalın ve güvenilir bir sistemdir.
Oryantiring Sporu ve Pusula
Kullanımı
Spora yeni başlayanların kavraması ve kabul etmesi gereken en
önemli nokta şudur: Oryantiring harita okumaya dayanır. Pusula, haritayı
doğru yöne çevirmeye (yönüne koymaya) ve belirli seviyenin üzerinde daha
hızlı ilerlemek için kullanılır. Oryantiringçi çok nadir olarak tamamen
pusula ile yön bulur. İyi bir oryantiringçi pusulanın sadece nasıl
kullanımını değil ne zaman kullanılacağını da iyi bilir.
SILVA 1-2-3 Yöntemi ve SILVA SPECTRA Sistemi öğrenmesi ve
uygulaması çok kolay tekniklerdir.
Pusulaları Kullanırken ve Saklarken Dikkat
Edilmesi Gerekenler
Pusula, Dünyamızın manyetik alanı etkisiyle çalıştığı için, yere
paralel tutarak kullanılması gerekir.
Pusulayı doğru tutuş, pusulanın yön oku (yani pusulanın önü) vücudumuzun
önünde ve tam karşımıza bakacak şekilde olmasıdır. Pusulayı eliniz veya
bileğiniz ile değil, bütün vücudunuzu çevirerek döndürmelisiniz. Aksi
takdirde bir miktar sağa veya sola kayarak ilerlersiniz.
Elektro manyetizma prensibi ile çalışan pusula yüksek gerilim hatları,
radyo vericileri, GSM telefonları, vb manyetik alan üreteçlerinin
yakınında doğru çalışmaz. Aynı nedenden dolayı taşıtlar, çelik yapılı
binalar ve hatta demir malzemeli bir masa manyetik iğneyi saptıracaktır.
Pusulayı güçlü mıknatıs ve üreteçlerden (hoparlör, trafo, vb) uzak
tutmak gerekir. Pusula iğnesinin manyetikliği bozulduğunda dengeye gelme
süresi uzayabilir, hatta bazı durumlarda tam ters yön gösterebilir.
Pusulalar sıcaklık ve basınç değişimlerinden de etkilenirler. Kapsül
içindeki sıvı 1500mt yükseklikten sonra içinde kabarcıklar oluşturmaya
başlar. Genelde tekrar alçalınca bunlar kaybolur. Ancak aşırı sıcak ve
soğuk koşullarda uzun süre kalan pusulalarda oluşan kabarcıklar kalıcı
olabilir. Pusulaların yaz aylarında araçların ısınan bölümlerinde
saklanması ömrünü hızla bitirebilir.
Pusulalar şiddetli darbelerden de etkilenebilir: Kapsül veya diğer
bölümleri kırılabilir, iğne yuvasından çıkabilir. Sert darbelerden
korumanız gerekir.
[başa dön]
Pusula İle Yön Bulmak
Pusula ile yön bulmak 4 temel başlıkta toplanabilir:
- Pusulada Açı Ayarlamak
- Harita Üzerinde Pusula Açısı Ayarlamak
- Kerteriz Almak - Arazide Açı Ölçmek
- Kerteriz Takip Etmek
Kerteriz; Bir noktadan diğerine giderken yönümüzü belirlemek için
kullandığımız derece cinsinden açıdır. Referans olarak gerçek kuzey
çizgisi alınır ve ona göre ölçülür. Başka deyişle, manyetik kuzey
(pusulanın manyetik iğnesinin gösterdiği yön) ile hedef nokta arasındaki
açıdır.
Pusulada Açı Ayarlamak
Verilen bir açıyı pusulada ayarlamak için: döner bilezik üzerinde
uygun rakamın (kerteriz açısı) referans çizgisi ile kesiştirilmesi
demektir. Örneğin; Eğer pusulanızı 45 dereceye ayarlamanız söylendi ise
yapmanız gereken şudur: Pusulanızı çıkartıp döner bilezikteki 45
rakamını referans çizgisi ile çakıştırırsınız. Bu açıyı sizin bulmanız
gerekebilir. Bunu elinizdeki haritadan ya da doğada karşınızdaki bir
yerden ölçebilirsiniz
Harita Üzerinde Pusula Açısı Ayarlamak
Haritada belirlediğiniz bir noktadan diğerine hangi açı ile
gideceğinizi bulmak için; Başlangıç ve varış noktalarını bir çizgi ile
birleştirin. Üzerinde gitmek istediğiniz bu hayali çizgi pusulanın uzun
kenarına gelecek şekilde pusulayı haritaya yerleştirin. Kerteriz açısını
bulmak için döner bileziği döndürerek üzerindeki kırmızı "N" harfini
haritanın kuzeyine getirin. Kapsül içindeki paralel çizgiler haritanın
kuzey-güney çizgilerine paralel olacaktır, ok haritanın kuzeyini
gösterecektir. Bileziği kenarındaki referans çizgisine denk gelen açıyı
okuyun.
Kerteriz Almak - Arazide Açı Ölçmek
Diyelim ki, ilerideki bir tepeye çıkmak istiyorsunuz. Aranızda
belirgin bir coğrafi engel yok ama ormanın içine girdiğinizde ağaçlar
zirveyi görmenize engel olacak ve siz ormanın içinde yol bulmakla
uğraşıp vakit kaybetmek istemiyorsunuz. Zirvenin kerterizini
almalısınız.
Kerteriz almak için pusulayı, gidilen yön oku zirveyi gösterecek şekilde
elinizde tutmanız gerekir. Daha kolay ve hassas ölçüm yapmak için
pusulayı göz seviyenizde tutabilirsiniz ama pusula tabanının yere tam
paralel olması gerektiğini unutmayın. Döner bileziği çevirerek manyetik
kuzey ibresi ile kuzeyi gösteren "N" işaretini ve kırmızı oku
çakıştırın. Çakışma noktasında kapsül içindeki çizgiler ile iğne paralel
olacaktır. Böylece manyetik kuzey ile hedef arasındaki açıyı, kerteriz
açısını bulursunuz.
Kerterizi Takip Etmek
Önceden harita üzerinden okunmuş veya arazide alınmış kerteriz
açılarını ya da kendi aldığınız kerterizi kullanarak arazide pusula ile
ilerleyebilirsiniz. Örneğin eğer sapakta indiğinizde 60 derece ile
yaklaşık 10 dakika yürüyüp uygun bir kamp alanına varacağınız söylendi
ise yapmanız gereken şudur: Sapakta indikten sonra pusulanızı çıkartıp
döner bilezikteki 60 rakamını referans çizgisi ile çakıştırırsınız.
Sonra pusulanın tamamını (yürüyeceğiniz için vücudunuzu da) döndürerek,
manyetik iğnenin kuzey ucu ile bilezik üzerinde "N" (kuzey) işaretini
çakıştırırsınız. (Silva pusulalarda kuzeyi göstermesi gereken bütün bu
bölümler kırmızıdır ve hızlı çalışırlar). Pusulanızın üst kısmında yer
alan "gidilen yön" okları size kamp alanının yönünü göstermektedir. Bu
hedefe gitmek için bazı noktalara dikkat etmeniz gerekir ama merak
etmeyin biraz çalışma ile pusula kullanımında serileşirsiniz.
 Alınmış
kerterizi izlemek teorik olarak basittir ama hepimiz biliriz ki arazide
uzakta belirgin görünen noktalar örneğin bahsettiğimiz zirve, biz
ilerledikçe görünmez olurlar ve yön şaşırabiliriz. Ara sıra pusuladan
yapacağınız yön kontrolü çok sağlıklı olmaz. (Bakınız Pusulanın Sınırlı
Kullanımı, sayfa W) Hiç hata yapmamak için pusulayı hep elimizde
tutmamız gerekir. Onun yerine ilerlemeniz gereken hayali bir çizgi
üzerinde belirgin noktalar saptayıp devam etmek daha kolaydır. Mesela,
berlirgin bir ağaç tam olarak ilerleme hattınızdaysa, ilk önce ağaca
gidersiniz. Bunu yaparken ağacı görerek bir gölün çevresinden
dolaşabilirsiniz, biraz sağa ya da sola kayarak köprü geçebilirsiniz.
Ağaç birinci kerteriz noktanızdı ve yanına geldiğinizde pusuladaki
kerteriz açısı yine varmak istediğiniz noktayı, zirveyi göstermektedir.
Zirveyi göremeseniz bile başka ara kerteriz noktaları belirleyerek adım
adım hedefe varabilirsiniz.Orman içinde yürürken sıklıkla pusulayı
kullanarak ilerleme yönünüzün doğru olduğunu kontrol edin.
Kerteriz ya da hedef
açısını takip etmek demek, yürürken sürekli olarak okuduğumuz açıya
sadık kalmamız demektir. Pusulanın bileziğini kaydırmak, pusulaya
bakmadan yürüyüp hattan çıkmak ve sonra tekrar eski açıya bakmak bizi
yanlış yerlere götüren basit hatalardan ikisidir. Sadece pusula açısına
bakarak ile ilerlemek, zorunlu bazı haller dışında hem pratik değildir,
hem de pusulaya hakim değilseniz hayra alamet !
[başa dön]
SILVA 1 - 2 -
3 Sistemi ®
Modern pusulayı tasarlayan Gunner Tillander sayesinde
artık pusula kullanmak çok kolay. İlk pusulalar sadece SILVA tarafından
üretildiği için SILVA pusulası ve Silva yöntemi diye anılmaya başlayan
modern pusula kullanma teknikleri 3 basit adımdan oluşur:
 1.
Başlangıç ve varış noktalarını pusula ile birleştir. Harita üzerinde
gitmek istediğin hayali çizgiyi pusulanın bir kenarına gelecek şekilde
pusulayı haritaya yerleştir.
 2.
Kerteriz açısını bulmak için döner bileziği döndürerek üzerindeki
kırmızı "N" harfini haritanın kuzeyine getir. Kapsül içindeki meridyen
çizgileri haritanın kuzey-güney çizgilerine paralel olacaktır. Bileziği
kenarındaki referans çizgisine denk gelen açıyı oku.
 .
Kerteriz açısını takip et. Pusulayı yere paralel olarak gövdene önünde
tutarak manyetik iğnenin kırmızı ucu ile kapsülün içindeki kuzey oku üst
üste bindir. Buna iğneyi kutulamak da denir. Gidilen yön okunun
gösterdiği yön tam olarak haritada gitmek istediğin noktayı
göstermektedir. Başını kaldırıp ileri baktığında göze çarpan bir yer
şeklini belle ve ona doğru yürü. Bu işlemi hedefe varıncaya kadar
tekrarla.
 4.
(Aynalı Pusulada) Aynalı bir pusula kullanırken pusulayı öyle tutmalısın
ki tabanı yere paralelken hem aynadan pusula tabanını görebilmeli hem de
kapaktaki V çentiğinden kerteriz alabilmelisin. V çentiği, aynadaki
siyah çizgi ve referans çizgisi aynı doğrultuda olmalıdır.
Plaka tipi bir pusula ile oryantiring yaparken:
1. Başlangıç ve varış noktalarını
pusula ile birleştir.
2. Harita ile beraber dönerek pusulanın
ve haritanın Kuzey'lerini çakıştır. (KIRMIZI ve
KIRMIZI)
3. Açıyı aklında tutarak kerterizi
takip et. (İstenirse kapsül ayarlanıp takip edilebilir.)
Parmak Pusula
ile Oryantiring Yaparken
1. Başlangıç ve varış noktalarını pusula ile birleştir.
2. Harita ile beraber dönerek pusulanın
ve haritanın Kuzey'lerini çakıştır. (KIRMIZI ve
KIRMIZI)
3. Renkleri hatırlayarak kerterizi
takip et.
[başa dön]
SILVA
SPECTRA Sistemi ®
SILVA ARGE bölümü daha hızlı yön
bulmaya yardımcı olacak pusulalar geliştirir. Mekanik olarak dünyanın en
hızlı pusulaları olan 6 JET (parmak) ve 5 JET (plaka) modellerini
geliştirdikten sonra ortaya bir soru atıldı: Pusula kullanımı daha basit
olursa daha hızlı oryantiring yapılabilir ise, pusula kullanımı nasıl
basitleştirilebilir? Cevap olarak patetntli SILVA SPECTRA Sistemi ®
ortaya çıktı ve pusulayı kullanmak daha kolay ve hızlı oldu. Sonuç: yeni
başlayan veya elit fark etmeden herkes için daha hızlı ve daha hatasız
oryantiring yapabilme şansı.
SILVA SPECTRA Sistemi ® ile üretilen SILVA 6 JET SPECTRA ve 6 NOR
SPECTRA modellerini temelde iki farklı yöntem ile kullanabilirsiniz.
Yöntem 1 - Hali hazırda sıradan bir parmak pusula kullananlar için
SPECTRA Sistemi ya da Paralel Döndürme Yöntemi - Harita ve
pusula aynı elde tutulur
1. Haritayı elinizde rahatlıkla kavrayabildiğiniz boyuta katlayın,
tercihen kuzey-güney çizgileri kenarlara paralel olacak şekilde.
2. Buradasın - oraya gideceksin!
6 JET SPECTRA'nızı haritanın üzerine yerleştirin, pusuladaki ok
bulunduğunuz yer ile hedefinizi birleştirsin.
Buradan……şuraya! Haritayı yönüne
koy….Vücudunu döndür…Git!
3. Haritayı Yönüne koy - vücudunu hareket etmen gereken yöne döndür!
İğnenin gösterdiği renk/işaret bilgisini oku ve aklında tut. Örneğin
mavi, tek nokta.
4. GİT ! (Bir2Git!)
Haritadaki yer şekilleri artık arazideki yer şekilleri ile aynı
yönlerdedir ve okun gösterdiği doğrultu dümdüz karşındadır. Pusula ve
haritayı sürekli önünüzde tutarak ilerle, ilerlerken haritayı oku.
Haritayı her okuduğunda yönünü de kontrol et! Harita teması ve yön
teması - HER ZAMAN aynı zamanda !
Sürekli olarak haritadaki konumunuzu arazideki konumunuz ile
eşleştirin. Haritadan kopmayın.
Yöntem 2 - Plaka pusula kullananların SPECTRA Sistemi'ne kolaylıkla
geçmesini sağlayan sistem. 6 JET SPECTRA veya 6 NOR SPECTRA
pusulalarını plaka pusulaymış gibi kullanın ama aynı zamanda parmak
pusula kullanmanın avantajlarını kullanabilin:
1. Haritayı bir elinizde tutun, 6 JET/NOR SPECTRA pusulanızı
öbür elinizde tutun.
2. Haritayı elinizde rahatlıkla kavrayabildiğiniz boyuta katlayın,
tercihen kuzey-güney çizgileri kenarlara paralel olacak şekilde. Üstü
düz olsun ve başparmağınız ile bulunduğunuz yeri işaret edin.
3. Buradasın - oraya gideceksin! 6 JET SPECTRA'nızı haritanın üzerine
yerleştirin, pusuladaki ok bulunduğunuz yer ile hedefinizi birleştirsin.
Kerteriz alın.
Buradan……şuraya! Haritayı yönüne
koy….Pusulayı döndür!
4. Haritayı Yönüne koy - vücudunu hareket etmen gereken yöne döndür!
İğnenin gösterdiği renk/işaret bilgisini oku ve aklında tut. Örneğin
mavi, tek nokta.
5. GİT ! (Bir2Git!)
Artık hedef koşabilir ve bir elinle pusulanın yönünü döndürebilirsin,
aynen bir plaka pusula gibi. Haritayı öbür elinde tut ve ilerlerken
haritayı oku.
Haritayı her okuduğunda yönünü de kontrol etmeyi alışkanlık haline
getir.
(Kaynak:
Oryantiring TR )
[başa dön] |
