|
<<<23.BÖLÜM>>>
XXIII-GÖKYÜZÜ
Kamp ateşi söndü… Sen ve obandaki arkadaşların çadırınıza dönüyorsunuz.
Gökyüzüne bakıyorsun. Gökyüzünde parlayan binlerce yıldız var. Ya da
doğa yürüyüşündesin, küçük bir mola veriyorsunuz. İşte yıldızları
incelemek için güzel bir fırsat.
TAKIMYILDIZLAR
İnsanlar binlerce yıldır, yıldızları bazı şekilleri oluşturacak
biçimde gruplaştırmışlardır. Bu gelenek belki de eski Romalı ve Yunanlı
çobanların gökyüzünü seyredip gördükleri şekilleri, krallara,
kraliçelere, canavarlara, kahramanlara, kadar ve erkeklere
benzetmesinden doğmuştur. Onların yaptıkları benzetmelerden esinlenerek
kullandıkları isimler bugüne kadar gelmiştir. Bugün bu takımyıldızlar
gemilerin okyanuslarda yolunu bulmalarına yardımcı olur, uçak ve uzay
araçların rehberlik eder. Sen de çıktığın bir gece doğa yürüyüşünde bu
yıldızlardan biri olan kutup yıldızı ile kuzeyi belirleyebilirsin.
Takımyıldızları inceleyebilmek için bir başlangıç noktasına ihtiyacın
vardır. O da büyük ayıdır.
İşe gökyüzünde bu yıldız grubunu belirlemekle başla. İşte orada dört
yıldızdan oluşan hanesi ve üç yıldızlı sapı ile cezveye benziyor.
Saptaki ikinci yıldıza bak gözlerin iyi görüyorsa bunun bir değil iki
yıldız olduğunu göreceksin. Şimdi saptan en uzak olan iki yıldıza yani
cezvenin altındaki yıldızlara bak. Bunlara "Pointer" denir. Sağa doğru
bu iki yıldız arasındaki uzaklığın beş katı ilerle. Parlak bir yıldız
görecektir, yani kutup yıldızını kutup yıldızının hemen altında ufukta
uzanan alan yeryüzünün gerçek kuzey hattıdır.
YAZIN GÖRÜNEN YILDIZLAR
Kuzey yönüne bakarak bir yaz gecesinde yıldızlı gökyüzünde çıkacağın
yolculuğa kutup yıldızının etrafındaki yıldızlarla küçük ayı ve W
şeklindeki "Cassiopeia" ile başla.
Büyükayı ve Cassiopela arasında uzanan hattı izle. Bu hayali çizgiden
kutup yıldızına doğru uzanacak dik bir hat düşün, şimdi de bu hatta
ilerle. Bu hat üzerinde yamulmuş bir dikdörtgen şeklinde bir yıldız
takımı göreceksin.
Şu parlak yıldız "Vega", takımyıldızının adı da "Lire". Şimdi kutup
yıldızından aksi yöne bak. Yanında daha az parlak olan üç yıldız bulunan
parlak yıldızı görüyor musun? Bu yıldız “Capella”dır. Yıldız grubuna ise
"Warrior" yani savaş arabası adı verilir. Buraya kadar anlattığımız
takımyıldızlar bütün yıl boyunca gökyüzünde yükselir. Bu duruma
yıldızların değil yeryüzünün hareketi neden olur. Tekrar büyük ayıya
dönelim. Şimdi kutup yıldızından uzaklaşarak kutup yıldızı ve cezvenin
alt kenarındaki yıldızlardan sola doğru uzanan hattı orak biçiminde bir
yıldız grubuna rastlayıncaya kadar izleyelim. Bu takımyıldızın adı "Leon(Arslan)"dur.
Bu grubun en parlak yıldızının adı ise Regulus'dur.
Leon(Arslan) takımyıldızı ile Capella arasında görünen yıldız grubu
“İkizler”dir. Capella ve W şeklindeki Cassiopera ve Veba arasında Kuzey
Çaprazı ya da "Swan(Sugu)" takımyıldızı uzanır.
Güneye bakarak tekrar Büyük Ayı’ya dön. Cezvenin sapını "Arcturus"a
ulaşıncaya kadar takip et. Arcturus büyük bir uçurtma gibi görünen
takımyıldızın en parlak yıldızıdır. Uçurtma şeklindeki bu yıldız grubuna
"Çoban" takımyıldızı denir.
Çoban takım yıldızının yanında daha az parlak yıldızlardan oluşan yarım
daire şeklindeki yıldız grubu "Kuzey Tacy" ya da "Coroma"dir. İlerlemeye
devam edersen "Hercules(Herkül)" takımyıldızını göreceksin. Bu yıldız
grubu bozuk bir "H" harfine benzer. Ve işte tekrar "Vega"dasın. Şimdi
güneye doğru in. İşte önünde "Scorpius" yani akrebin kuyruğu aşağıya
doğru sarkıyor. Başı ise Spicaya "Y" şeklindeki "Virgin (Bakire)"
takımyıldızının en parlak yıldızına doğru uzanmış. Diğer yönde ise "Eagle
(Kartal)" yıldız grubu var. Bu takımyıldız kanatlarını açmış bir kuş
gibi görünüyor.
KIŞIN GÖRÜNEN YILDIZLAR
Kış gecesindeki yolculuğuna da Büyük Ayı’dan başla. Kutup Yıldızına
ve "W" şeklindeki Cassiopela'ya doğru ilerle. Bir hat şeklinde uzanan
bir yıldız grubuna rastlayacaksın. "Andromeda" bu hattın ucundaki
yıldız. Diğer üç yıldızla birlikte Andromeda’nın oluşturduğu bu
takımyıldıza "Pegasseus" adı verilir.
Güneye baktığında "Orion" takımyıldızı uzanır. İki parlak yıldız
omuzları, üç küçük yıldız başı ve diğer ikisi ayakları oluşturur.
Ortadaki üç yıldız bel kısmı, aşağıya doğru sarkan üç yıldız ise
kılıçtır.
Orion'un belinden yukarıya doğru bir hat düşün. Önce kırmızı renkli bir
yıldız olan "Aldeberana"a V şeklindeki yıldız grubu “Bull(Boğa)”nın
gözüne geleceksin. İleriye doğru gidersen "Pleaides (Yedi Kız Kardeş)”yi
bulacaksın. Eğer gözlerin iyi görüyorsa bu yıldız grubunda altı yıldız
sayabilirsin. Teleskopla bakıldığında ise iki yüz yıldız sayılabilir.
Şimdi tekrar Orion'a dönelim. Bu defa Orion’un belini oluşturan
yıldızların aksi tarafına giden hattı bizim güneşimizin yanındaki en
parlak yıldız olan "Sirrus"a gelinceye kadar izleyelim. İşte "Sirrus".
GEZEGENLER
Güneşimizin bir ailesi vardır. Yeryüzü bu aileye aittir. Gökyüzünde
salınan diğer yıldızların da ailesi vardır. Eski yıldız gözlemcileri
diğer yıldızlar gibi olmayan yani yanıp sönüyor gibi görünmeyen düzgün
ve sürekli bir ışık veren beş yıldız belirlemişlerdi. Bu yıldızlar diğer
yıldızları izlemiyor, onların arasında dolaşıyorlardı gözlemciler
bunlara eski Yunanca’da gezginci anlamına gelen "planets" ismini
verdiler.
Bugün yeryüzü de dahil 9 gezegen bilinmektedir. İlk belirlenen
gezegenler bu gün de gözle görünebilen Merkür, Venüs, Mars, Jüpiter,
Satürn'dür. Merkür bazen güneşin batışından sonra görülebilen silik bir
nokta halindeki yıldızdır.
Diğer gezegenler ise parlak yıldızlar gibi görünürler. Bazı geceler bu
gezegenleri gökyüzünde seyretmek istiyorsan bir almanağa başvurmalısın.
Tüm gün batımından sonra yıldızlar parlamaya başlamadan önce gözlersen
gözle görülebilir olanları parlaklıkları nedeniyle kolayca görebilir ve
gece boyunca izledikleri yolu takip edebilirsin.
[başa dön]
|
